Elçin Əmirbəyov: "Cənub Qaz Dəhlizi geosiyasi şoklara qarşı həssaslığı azaldır"

Avropa İttifaqı və Azərbaycan bu həftə Bakıda strateji enerji tərəfdaşlıqlarını bir daha təsdiqlədilər.

Belə ki, Aİ Rusiya qazından asılılığını azaltmağa davam edir və mühüm enerji təchizatçısı olan Qətərdən mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) hasilatının dayandırılması və Yaxın Şərqdə davam edən, qlobal bazarları pozan gərginliklər fonunda yeni enerji böhranı ilə mübarizə aparmağa çalışır.

BAKU.WS Oxu.Az-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə "NE Global" nəşrinin məqaləsində deyilir.

Nəşr məsələ ilə bağlı Avropa enerji komissarı Dan Yorgensenin, müxtəlif ölkələrin enerji məsələləri üzrə məsul şəxslərinin fikirlərini işıqlandırıb, eyni zamanda, şərh üçün Azərbaycan Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Elçin Əmirbəyova müraciət edib.

Xatırladaq ki, komissar martın 3-də təbii qaz və bərpaolunan enerjinin balanslaşdırılmış inkişafını təşviq etmək, eləcə də regional enerji əlaqəliliyini daha da şaxələndirmək məqsədilə 27 ölkəni, 60 qurumu və enerji şirkətini bir araya gətirən Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurasının 12-ci Nazirlər İclası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurasının 4-cü Nazirlər İclasında iştirak etmək üçün Bakıda idi. İştirakçı ölkələrin nümayəndə heyətləri, şirkət nümayəndələri və maliyyə qurumları gün ərzində Bakı Konqres Mərkəzində plenar konfrans zalının ətrafındakı otaqlarda ikitərəfli danışıqlar aparıblar.

"Aİ yaxın gələcəkdə Azərbaycan qazının etibarlı alıcısı olaraq qalacaq və bu, Azərbaycan iqtisadiyyatında struktur transformasiyasını dəstəkləyəcək", - Dan Yorgensen əminliyini bildirib.

Elçin Əmirbəyov isə nəşrə açıqlamasında vurğulayıb ki, Yaxın Şərqdəki gərginliklərin qlobal enerji bazarlarına qeyri-müəyyənlik gətirməyə davam etdiyi bir vaxtda Cənub Qaz Dəhlizi Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün mühüm sabitlik dayağı rolunu oynayır:

"O, təkcə təchizat marşrutlarını və mənbələrini şaxələndirmir, həm də geosiyasi şoklara qarşı həssaslığı azaldır. Eyni zamanda, geniş Xəzər regionunda yaşıl enerjiyə qoyulan sərmayələr enerji təhlükəsizliyini tədricən geosiyasi qeyri-sabitlikdən ayıraraq bu davamlılığı gücləndirir".

Analitiklər qeyd edirlər ki, Azərbaycan Körfəzdəki axsamalarla bağlı kömək etmək üçün yaxşı mövqedədir, lakin ləng hasilat artımı və Cənub Qaz Dəhlizinin (SGC) əsas infrastruktur komponentləri olan Trans-Adriatik Boru Kəməri (TAP) və Trans-Anadolu Təbii Qaz Boru Kəməri (TANAP) vasitəsilə məhdud boru kəməri ötürücülüyü səbəbindən çox məhdud əlavə ixrac potensialına malikdir.

Azərbaycan qaz ixracını 16 ölkəyə genişləndirir

Martın 3-də illik Məşvərət Şurasının iclasında Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev deyib:

"Sonuncu dəfə bu auditoriya qarşısında çıxış edərkən bildirmişdim ki, biz 12 ölkəyə qaz tədarük edirik. Hazırda isə Azərbaycan qazının istehlakçısı olan ölkələrin sayı 16-ya çatıb".

Azərbaycan Prezidenti ölkəsinin Avropa enerji bazarında iştirakını artırmaq istədiyini bildirib.

"Biz Avropanın enerji bazarında mövcudluğumuzu genişləndirmək niyyətindəyik. Artıq Avropanın daha iki ölkəsinə - Almaniyaya və Avstriyaya qaz tədarükünə başlamışıq. Beləliklə, hazırda Avropa İttifaqının 10 üzv dövləti Azərbaycandan qaz alır. Qarşıdakı illərdə Azərbaycanın yataqlarından yeni qaz hasilatı ilə əlaqədar olaraq hasilat həcmlərini artırmaq imkanımız mövcuddur. Lakin bunun üçün şübhəsiz ki, ötən dəfə də qeyd etdiyimiz kimi, mövcud qaz nəqli infrastrukturlarının genişləndirilməsi üzərində düşünməliyik. Çünki bu gün Cənub Qaz Dəhlizi artıq tam yüklənmiş vəziyyətdədir", - deyə İ.Əliyev bildirib.

O qeyd edib ki, Azərbaycan bazarın ehtiyac duyduğu qədər və dünyadakı mövcud vəziyyəti nəzərə alaraq, yəqin ki, daha çox ehtiyac duyacağı həcmdə təchizat həyata keçirmək və bacardığı qədər ixrac edə bilmək üçün digər genişləndirmələr və interkonnektorlar axtarır.

Nazirlər İclasında çıxış edən energetika naziri Pərviz Şahbazov bildirib ki, Azərbaycan Avropa üçün etibarlı təchizatçıdır və qaza tələbat güclü olaraq qalır, lakin genişlənmə üçün tələb tərəfdən institusional və maliyyə dəstəyi hələ də yetərli deyil.

"Biz 2026 və 2029-cu illər arasında istifadəyə verilməsi nəzərdə tutulan dörd hasilat layihəsini inkişaf etdiririk, "Azəri-Çıraq-Günəşli"dən ilk sərbəst qazın bu il əldə edilməsi gözlənilir, bununla yanaşı, quruda və dənizdə dörd ərazidə kəşfiyyat işləri aparılır. BƏƏ-nin ADNOC (XRG) şirkətinin Cənub Qaz Dəhlizində səhmdar olması daha bir böyük xəbərdir. Lakin bu cür müsbət inkişaflara baxmayaraq, Avropaya həcmlərin əhəmiyyətli dərəcədə artırılması konkret maliyyə mexanizmləri ilə dəstəklənən aydın, uzunmüddətli siyasət çərçivəsi tələb edəcək", - deyə o bildirib.

Yorgensen qeyd edib ki, Azərbaycan Avropaya Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə təbii qaz nəqlini əhəmiyyətli dərəcədə artırır:

"2020-ci ilin sonundan bəri Trans-Adriatik Boru Kəməri Avropaya artıq 50 milyard kubmetrdən çox Xəzər qazı çatdırıb".

Azərbaycan Qazaxıstan və Türkmənistan nefti üçün tranzit qovşağı kimi

İlham Əliyev həmçinin vurğulayıb ki, Azərbaycan enerji resursları üçün etibarlı tranzit ölkə kimi mühüm rol oynayır:

"Biz Qazaxıstan, Türkmənistan üçün neftin mühüm tranzitini təmin edirik və bizim sistemimiz vasitəsilə nəql olunan neftin həcmi ildən-ilə artır. Biz Xəzərin şərq sahillərindən daha çox neft qəbul etmək iqtidarındayıq və bunun üçün infrastruktura malikik".

Qazaxıstanın energetika nazirinin müavini Sanjar Jarkeşov bildirib ki, ölkəsi Azərbaycanla enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa yüksək qiymət verir və bu əməkdaşlığı keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırmaq üçün əhəmiyyətli potensial görür.

"Xüsusilə, Qazaxıstan, Azərbaycan və Özbəkistan arasında yaşıl enerjinin istehsalı və ötürülməsi üzrə irimiqyaslı layihə ilə bağlı əldə olunmuş razılaşmaları vurğulamaq istərdim. Dövlət başçıları tərəfindən imzalanmış saziş təkcə milli enerji sistemlərimizin dayanıqlılığını gücləndirmir, həm də yaşıl investisiyaların cəlb edilməsi yolu ilə emissiyaların azaldılmasına yönəlmiş ekoloji məqsədlərimizə çatmağa birbaşa töhfə verir. Birgə səylər və yeni marşrutların inkişafı vasitəsilə biz regionun enerji müstəqilliyinin və təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün təməl qoyuruq", - deyə Jarkeşov bildirib.

Təmiz keçid və elektrifikasiya

Azərbaycan və Avropa Komissiyası qlobal elektrifikasiya gündəliyini irəli aparmağa hazır olduqlarını təsdiqləyiblər.

"Bilirəm ki, Azərbaycan da elektrifikasiyanı daxili qazıntı yanacağı istehlakını azaltmaq üçün bir katalizator kimi görür, bu da qaz ixracı gəlirləri üçün əlavə imkanlar açır", - deyə Yorgensen bildirib.

"Bundan əlavə, bilirəm ki, bütün regionda, xüsusən də ev təsərrüfatlarında və sənayedə istilik təchizatı məsələsində elektrifikasiya üçün böyük potensial var", - deyən komissar əlavə edib ki, Türkiyədə keçiriləcək COP31-i nəzərə alaraq, gəlin elektrifikasiyanı gündəmdə daha yüksək yerə qoyaq və daha sıx əməkdaşlıq üçün konkret sahələri müəyyənləşdirək.

Şahbazov bildirib ki, ölkəsi daxili istifadə, ixrac və məlumat mərkəzləri üçün 8 GVt bərpaolunan enerji gücü inkişaf etdirməyi planlaşdırır. O, həmçinin Xəzər-Qara Dəniz-Avropa, həm birbaşa Naxçıvandan, həm də Ermənistan vasitəsilə Azərbaycan-Türkiyə-Avropa marşrutlarının, eləcə də Trans-Xəzər və Şərq-Qərb yaşıl enerji dəhlizlərinin yaradılması ilə bağlı irəliləyişləri vurğulayıb. Qeyd edib ki, bu regionlararası enerji əlaqələri və elektrik enerjisi vasitəsilə Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolunu daha da gücləndirəcək.

Regional əlaqəlilik

Yorgensen bildirib ki, Qara Dəniz Strategiyasında Aİ Qara Dəniz regionu, Türkiyə, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ilə nəqliyyat, enerji və rəqəmsal əlaqələri yaxşılaşdırmağı hədəfləyən əlaqəlilik gündəliyinə sadiqliyini ifadə edib.

"Son illər ərzində elan edilmiş sərhədlərarası elektrik əlaqələri planlarını görmək çox xoşdur. Elan edilmiş təşəbbüslərin sayını nəzərə alaraq, bu layihələrin əsaslı iqtisadi və sistem inteqrasiyası təhlilinə əsaslanaraq həyata keçirilməsi vacibdir. Mən hazırda həyata keçirilən texniki-iqtisadi əsaslandırmaların nəticələrini səbirsizliklə gözləyirəm", - deyə o bildirib.